woensdag 12 december 2012

IJzer met handen breken

Als parlementsleden duidelijkheid willen over een bepaald domein, dan organiseren ze een hoorzitting. Donderdag 13 december vindt er een dergelijke hoorzitting plaats in de commissie Cultuur van het Vlaams Parlement: eentje over het cultureel erfgoed in Vlaanderen. Aan het woord komen de directeur van het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed, FARO, en de voorzitter van de adviescommissie. Beiden zijn gezaghebbend en specialisten in het domein, maar door hun functie allicht ook voorzichtig in hun uitspraken. We nemen het hen niet kwalijk.

De sector zelf is niet uitgenodigd. Er is gekozen, aldus een commissielid, voor ‘thema’s die actueel zijn, vanuit een breed kader’. Alsof de sector zelf daarover in het Vlaams Parlement niets te zeggen zou hebben.

We zouden zeggen dat we niet wereldvreemd zijn en best begrijpen dat erfgoed niet meteen de grootste prioriteit is in tijden van crisis. Maar erfgoed is wel onze gemeenschappelijke erfenis, van een rijkdom die doorheen alle crisissen overeind blijft, en die we graag ongeschonden doorgeven aan de volgende generaties, of het nu goed of slecht tij is.Ook, dat de erfgoedsector een stabiele en loyale partner is, een verzekerde investering. Een bron van identiteit, gemeenschapsvorming, verbondenheid, continuïteit in onze samenleving. Een bron van mogelijkheden en opportuniteiten ook, voor creativiteit en innovatie, voor toerisme en beleving, voor internationale profilering, voor city-marketing, voor educatie, een bron van kennis en maatschappelijke inzet …

Reizigers uit de hele wereld bezoeken onze musea om de werken van Rubens en Van Eyck te zien. Het geheugen van historische gebeurtenissen huist in onze archieven. De groten der literatuur vinden onderdak in de erfgoedbibliotheken. Duizenden vrijwilligers doorheen het land zetten zich ervoor in. Lokale stoeten en tradities brengen vele mensen op de been. Erfgoed heeft de toets der tijd doorstaan, zijn duurzaamheid aangetoond. Erfgoed is een blijver, een referentie, voor elke nieuwe generatie.

Tot daar het blijde nieuws. We zouden helaas ook moeten vertellen dat erfgoed niet alleen een onuitputtelijke, maar ook een broze bron is, die duurzame investeringen vergt. Een verhaal dat onze minister van Cultuur én van Leefmilieu, nauw aan het hart moet liggen.

We zouden moeten vertellen dat we nog steeds onvoldoende weten wat er in onze Vlaamse collecties zit. Heel wat voorwerpen, documenten en publicaties in musea, archieven en erfgoedbibliotheken blijven onbeschreven en niet-onderzocht. We weten  lang niet van alle (deel)collecties of ze broos zijn en dringend eerste hulp of digitalisering behoeven. We zouden de parlementsleden moeten vertellen dat we onze objecten en documenten nog steeds onvoldoende kunnen bewaren zoals het hoort. Licht, vocht, droogte, schimmels, insecten … de bedreigingen zijn ontelbaar. Vele musea, archiefinstellingen en erfgoedbibliotheken kunnen alleen maar dromen van depots met de juiste klimaatregeling, van verpakking die aan alle normen voldoet. En dan hebben we nog niks gezegd over het schrijnende gebrek aan middelen om nieuwe, complementaire of aanvullende (deel)collecties te verzamelen of om wetenschappelijk onderzoek op te zetten …

Het kost de erfgoedsector moeite om een degelijke basiswerking te onderhouden. De duurzaamheid, nodig voor de vrijwaring voor de toekomstige generaties, kan onvoldoende worden gegarandeerd. Dit werk achter de schermen is onzichtbaar, het is niet sexy, er zijn geen lintjes door te knippen, het levert geen spektakel op, maar het vormt wel de basis.

Wat de commissieleden ook moeten weten, is dat cultureel erfgoed ook zit waar men er geen blijf mee weet: in het onderwijs, in de cultuurhuizen, in het bedrijfsleven, bij de omroepen, in privaat bezit, bij kunstenaars, architecten en auteurs … Daar waar de expertise ontbreekt om soms waardevolle archieven en collecties goed te bewaren. Net op de projectsubsidies die dergelijke erfgoedbewaarders ondersteuning zouden kunnen bieden, is de voorbije jaren fors bespaard.

We delen de ambities op het vlak van internationalisering en digitalisering, maar kunnen die verdomd moeilijk realiseren zonder extra budgetten en zonder coördinatie. We kennen de Europese financieringskanalen, maar hebben vaak onvoldoende slagkracht om erop in te zetten. Al die nieuwe bedrijfsmodellen klinken mooi, maar er zijn er weinig die echt werken en inhaken waar de overheid de rol lost. We kennen die vele Europese regels over hergebruik en auteursrechten wel, maar vragen ons af hoe we al die procedures en facturen zullen blijven bolwerken en betalen. En we wachten nu al een tiental jaar op dat overheidsinitiatief voor een duurzame opslag van onze digitale en gedigitaliseerde bestanden, maar na alle onderzoek blijven de daden nog altijd uit.

Ondertussen verbrokkelt het negentiende-eeuwse papier in onze magazijnen. Sterven broze geluids- en beelddragers af. Wordt het kleurenpalet van de Vlaamse expressionisten steeds eentonig donkerder.

Onze boodschap zou dus klaar en duidelijk zijn: de cultureel-erfgoedsector is enthousiast en bereid… maar mist de slagkracht om zelfs maar zijn basisopdracht naar behoren uit te voeren, laat staan om aan alle (terechte) vragen voor (her)gebruik tegemoet te komen. We kunnen alleen maar toejuichen dat minister Schauvliege eerder dit jaar 7,5 miljoen euro extra vond voor de kunstensector. Maar het stemt ook tot nadenken. Dat bedrag stemt overeen met het bedrag dat de Vlaamse Regering jaarlijks voorbehoudt voor de werking van de 19 landelijk erkende musea. Stel u voor wat we met een dergelijk bedrag zouden kunnen realiseren in de erfgoedsector…

En als uitsmijter: Ja, we hebben voor dit alles concrete aanzetten voor oplossingen. We rekenen er op dat we die ooit eens mogen komen toelichten in het Vlaams parlement.

  • Sigrid Bosmans, coördinator Erfgoedcel Mechelen
  • Sofie De Caigny, coördinator Centrum Vlaamse Architectuurarchieven
  • Daniëlle De Vooght, coördinator ETWIE
  • Wim De Vos, voorzitter ICOM Vlaanderen en Juryvoorzitter "European Museum of the Year Award"
  • Erik De Vroede, conservator Sportimonium
  • Ode De Zutter, coördinator Erfgoedcel Waasland
  • Luc Delrue, directeur Museum M
  • Fons Dierickx, voorzitter Heemkunde Vlaanderen
  • Pascal Ennaert, coördinator Vlaamse Kunstcollectie
  • Anne Mees, coördinator Resonant
  • Laure Messiaen, coördinator LECA
  • Jorijn Neyrinck, coördinator tapis plein
  • Nele Provoost, coördinator Heemkunde Vlaanderen
  • Yves Segers, coördinator Centrum Agrarische Geschiedenis
  • Manfred Sellink, directeur musea Brugge, lid directiecomité en RvB Vlaamse Kunstcollectie en professor Museumkunde UGent
  • Marc Van den Cloot, voorzitter Familiekunde Vlaanderen
  • Luc Vanackere, directeur Museum voor Schone Kunsten Gent
  • Femke Vandenbosch, zakelijk leider Museum voor Schone Kunsten Gent
  • Tijl Vereenooghe, coördinator ETWIE
  • Valerie Vermassen, coördinator Familiekunde Vlaanderen
  • Bruno Vermeeren, coördinator Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief & Documentatie
  • Michel Vermote, coördinator Archiefbank Vlaanderen
  • Rony Vissers, coördinator Packed
  • Veerle Wallebroek, coördinator Het Firmament
  • Eva Wuyts, coördinator Vlaamse Erfgoedbibliotheek

De meeste ondertekenaars maken deel uit van het Cultureel-erfgoedoverleg.

dinsdag 28 augustus 2012

OVER DE GRENZEN

de jongste nota’s cultuurbeleid rond Cultuureducatie & Internationaal Cultuurbeleid:
kansen voor de cultureel-erfgoedwerking vanuit Vlaanderen? Een toelichting en gesprek
2 oktober 2012 te FARO, Priemstraat 51 – 1000 Brussel In de eerste jaarhelft van 2012 heeft Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege twee transversale beleidsnota’s gepresenteerd die betrekking hebben op de culturele sector: - de conceptnota ‘Groeien in cultuur’, waarbij Cultuur, Jeugd en Onderwijs de handen in elkaar slaan voor sterkere cultuureducatie - de strategische nota Vlaams Internationaal CultuurBeleid (ICB), waarmee de minister een breed en duurzaam kader wil uitbouwen voor het Vlaams Internationaal Cultuurbeleid (ICB), met betrokkenheid van domeinen als toerisme, economie, onderwijs, wetenschappen, stedenbeleid en uiteraard Internationaal Vlaanderen.
Beide nota’s hebben ook betrekking op de werking van het cultureel-erfgoedveld. Op 2 oktober 2012 worden daarom de twee actuele beleidsvisies en -initiatieven toegelicht door betrokken beleidsmedewerkers en getoetst aan de actuele praktijk in het cultureel-erfgoedveld. Vervolgens is er gelegenheid om vragen te stellen en van gedachten te wisselen op welke manier cultureel-erfgoedorganisaties hierop kunnen inspelen en doorwerken, welke opportuniteiten en mogelijkheden er liggen…

1/ TOELICHTING & GESPREK BELEID CULTUUREDUCATIE

9u30 toelichting 'Groeien in Cultuur'
- transversaal beleid voor cultuureducatie en de cultureel-erfgoedsector
Marijke Verdoodt (Departement CJSM) en Katrien Van Iseghem (CANON Cultuurcel) 10u schets actualiteit cultuureducatie in het cultureel-erfgoedveld
Hildegarde Van Genechten (FARO)
10u20gesprek en vragenronde
11u pauze* netwerkmoment

2/ TOELICHTING & GESPREK INTERNATIONAAL CULTUURBELEID

11u30 toelichting internationaal cultuurbeleid en de cultureel-erfgoedsector
Hugo De Greef (Adviseur Internationaal Cultuurbeleid - kabinet Minister Joke Schauvliege)
12u schets actualiteit internationalisering in het cultureel-erfgoedveld
Marc Jacobs (FARO)
12u20 gesprek en vragenronde

Beide nota’s vind je hier:
conceptnota-groeien-in-cultuur.pdf
strategische-nota-ICB.pdf
Een initiatief van Cultureel-Erfgoedoverleg i.s.m. FARO. Vlaams Steunpunt voor cultureel erfgoed vzw

woensdag 23 mei 2012

Belangenbehartiging voor de cultureel-erfgoedsector

Op 4 mei 2012 organiseerde het Cultureel-erfgoedoverleg een succesvolle studiedag over belangenbeharting in het cultureel-erfgoedveld. Uit de studiedag bleek duidelijk dat alle deelsectoren voorstander zijn van een gezamenlijke belangenbehartiging. Gelijkaardige signalen kwamen er ook van het steunpunt, het Agentschap Kunsten & Erfgoed en uit de politieke wereld. Het programma en de teksten van de meeste bijdragen staan hieronder op deze site.

De studiedag had ook meteen concreet resultaat. Het Cultureel-erfgoedoverleg werd inmiddels uitgenodigd voor de hoorzitting van de Commissie Cultuur op woensdag 30 mei over het ontwerp van Cultureel-erfgoeddecreet. Het overleg formuleerde eerder al een standpunt over dit decreet.

Het Cultureel-erfgoedoverleg zal in de komende weken en maanden doorwerken op de input en de resultaten van de studiedag. Via een gepast traject wil het overleg komen tot een volwaardige, formele belangenbehartiger voor de cultureel-erfgoedsector. Cultureel-erfgoedorganisaties die hierbij betrokken willen worden, nemen contact op met het overleg.

dinsdag 8 mei 2012

Van erfgoedbelang: verslag van de studiedag


Presentaties en podcasts van de studiedag

Welkom en introductie door Jorijn Neyrinck (Cultureel-erfgoedoverleg)

Belangenbehartiging in de cultureel-erfgoedsector: ontbrekende hefbomen, door Marc Jacobs (Vrije Universiteit Brussel en FARO)


Modellen van belangenbehartiging uit andere sectoren

De sector aan het woord

De sprekers krijgen telkens tien minuten om vier vragen te beantwoorden:

  • Is belangenbehartiging al georganiseerd in hun deelsector?
  • Wat is de meerwaarde van een gezamenlijke belangenbehartiging?
  • Welke issues vindt men belangrijk?
  • Welke voorwaarden dienen er ingevuld om te participeren aan een brede belangenverdediger?

Sprekers:

Wat doet Sociare voor de cultureel-erfgoedsector? door Anke Grooten

Belangenvertegenwoordiging: Wat, waarom en hoe? door Marina Laureys (Agentschap Kunsten en Erfgoed, Vlaamse overheid)

Wat hebben we geleerd vandaag? Panelgesprek met

  • Philippe De Coene (Vlaams Parlement, Commissie Cultuur)
  • Paul Delva (Vlaams Parlement, Commissie Cultuur)
  • Bart Caron (Vlaams Parlement, Commissie Cultuur)
  • Marc Jacobs (FARO)
  • Jorijn Neyrinck (Cultureel-erfgoedoverleg)
  • Bruno Vermeeren (Cultureel-erfgoedoverleg)

Moderator: Iris Van Riet, secretaris SARC

dinsdag 21 februari 2012

Van Erfgoedbelang

Denk- & discussiedag over belangenbehartiging in de cultureel-erfgoedsector

Het voorbije decennium werkte de Vlaamse overheid gestaag aan een beleid voor het cultureel erfgoed. Het Cultureel-erfgoeddecreet uit 2008, dat momenteel herzien wordt, ‘verenigde’voor het eerst alle sectoren die werken rond ons cultureel erfgoed in één decreet.
De sector zelf blijft echter verdeeld. Er bestaat geen platform, geen organisatie die alle spelers uit de cultureel-erfgoedsvector samenbrengt. Overleg tussen de verschillende deelsectoren verloopt gefragmenteerd. Van gemeenschappelijke belangenbehartiging is geen sprake.
Het Cultureel-erfgoedoverleg timmert, als open overlegstructuur, al een tijdje aan de weg. Tijdens het Groot Onderhoud in oktober 2011,waar de grote uitdagingen voor de volgende jaren besproken werden, stond ‘belangenbehartiging’ op de agenda van één van de sectorbrede workshops.
Met een studiedag op vrijdag 4 mei 2012 wil het Cultureel-Erfgoedoverleg de discussie over belangenbehartiging in de cultureel-erfgoedsector een nieuwe impuls geven. We stellen de vraag scherp, presenteren mogelijke modellen, peilen naar wat er al bestaat en wat de verwachtingen van de sector zijn. Een discussie met beleidsmaker sluit de dag af.
Meer informatie over het programma, de locatie en de inschrijvingen vindt u binnenkort op deze site.

Programma

9.30u onthaal
10u. Welkom en introductie door Jorijn Neyrinck (Cultureel-erfgoedoverleg)
10.15u. Belangenbehartiging in de cultureel-erfgoedsector: ontbrekende hefbomen, door Marc Jacobs (Vrije Universiteit Brussel en FARO)
10.35u. Modellen van belangenbehartiging uit andere sectoren
  • De Federatie Sociaal-Cultureel Werk (FOV) door Dirk Verbist
  • Het BoekenOverleg door Erik Vlaminck
  • Het Overleg KunstenOrganisaties (oKo) door Paul Corthouts
11.35u. De sector aan het woord
De sprekers krijgen telkens tien minuten om vier vragen te beantwoorden:
  • Is belangenbehartiging al georganiseerd in hun deelsector?
  • Wat is de meerwaarde van een gezamenlijke belangenbehartiging?
  • Welke issues vindt men belangrijk?
  • Welke voorwaarden dienen er ingevuld om te participeren aan een brede belangenverdediger?
Sprekers:
  • Jan De Maeyer (Overleg Landelijke Archieven Vlaanderen, OLAV)
  • Steven Thielemans (Musea en Erfgoed Antwerpen).
  • Wim De Vos, (ICOM Vlaanderen)
  • Johan Vannieuwenhuyse (VVBAD)
12.15u. lunch
13.15u. De sector aan het woord (vervolg)
  • Sigrid Bosmans (erfgoedcel Mechelen)
  • Rebecca Schoeters (Provincie Vlaams-Brabant)
  • Sofie De Caigny (Centrum Vlaamse Architectuurarchieven, VAi
  • Fons Dierickx (Heemkunde Vlaanderen)
14.00u. Wat doet Sociare voor de cultureel-erfgoedsector? door Dirk Vermeulen
14.30u. Pauze
14.45u. Wat hebben we geleerd vandaag? Panelgesprek met
  • Philippe De Coene (Vlaams Parlement, Commissie Cultuur)
  • Paul Delva (Vlaams Parlement, Commissie Cultuur)
  • Bart Caron (Vlaams Parlement, Commissie Cultuur)
  • Marc Jacobs (FARO)
  • Bruno Vermeeren (Cultureel-Erfgoedoverleg)
Moderator: Iris Van Riet, secretaris SARC
16u. afsluitende drink

Praktisch

Organisatie: cultureel-erfgoedoverleg in samenwerking met Congres- en Erfgoedcentrum Lamot en de VVBAD.
Datum: Vrijdag 4 mei, 10u.-16u.
Plaats: Congres- & erfgoedcentrum Lamot, Van Beethovenstraat 8-10, 2800 Mechelen
Prijs: 35 euro
Inschrijvingen: Gebruik het inschrijvingsformulier.

dinsdag 31 januari 2012

Reactie van het Cultureel-Erfgoedoverleg op het ontwerp van het nieuwe Cultureel-erfgoeddecreet

Het Cultureel-Erfgoedoverleg bestudeerde het voorontwerp van decreet over het Vlaams cultureel-erfgoedbeleid en formuleert volgende bedenkingen:

1. Algemene bedenkingen
  • Er is geen belangenbehartiger voorzien voor de erfgoedsector;
  • De programmatorische vrijheid voor conservatoren en archivarissen uit het huidige decreet is verdwenen (huidige decreet, art. 19, §2, 5°);
  • Er zijn vragen met betrekking tot de overgangsmaatregelen. Zijn die voldoende soepel, onder meer met betrekking tot reeds gevormde reserves;
  • De indieningsronde van expertisecentra/volkscultuur gebeurt niet meer jaarlijks, dit wordt teruggebracht naar twee instapmogelijkheden binnen de beleidsperiode van vijf jaar. Behoudt het decreet hiermee voldoende flexibiliteit om met het instrument van expertisecentra snel in te kunnen spelen op tijdelijke noden?
  • De 1 euro-regel is uit het decreet gehaald.

2. Hoofdstuk 7. Subsidies voor een lokaal en regionaal cultureel-erfgoedbeleid

De oplossing voor de erfgoedconvenanten is goed. Er is gekozen voor een intergemeentelijke benadering (met een uitzondering voor Antwerpen, Gent, Brugge, Mechelen en Leuven), wat overeenkomt met de vraag van de sector.

De werking van de Erfgoedconvenants wordt zeer lokaal ingevuld. Dit is voor een aantal aspecten niet zinvol. Zo wordt verwacht dat er op lokaal niveau modellen voor geïntegreerde cultureel-erfgoedpraktijk worden ontwikkeld. Dit zou beter op Vlaams niveau ontwikkeld worden. Maar voor de erfgoedconvenants is niets voorzien rond expertisedeling op een bovenlokaal niveau.

3. Art. 40: Reserves en overdracht werkingssubsidies
De regels voor het aanleggen van reserves en de overdracht van werkingssubsidies op het einde van de beleidsperiode zijn verstrengd.

Nu mag de aangroei niet meer bedragen dan twintig percent van de gemiddelde jaarlijkse personeels- en werkingskosten, berekend over de beleidsperiode.
In het nieuwe decreet wordt dat maximaal 20% van de toegekende jaarlijkse werkingssubsidie en de totale gecumuleerde reserve op basis van werkingssubsidies mag maximaal 50% van de jaarlijkse werkingssubsidie bedragen.

Hier ligt zeker een probleem voor organisaties die een gedeelte van hun middelen uit andere bronnen halen dan werkingssubsidies van de Vlaamse overheid. Het kan niet zijn dat organisaties aangemoedigd worden om eigen, aanvullende inkomsten te verwerven, maar dat zij aan de andere kant door een strenge regeling rond reservevorming daartoe juist ontmoedigd worden.

4. Memorie, zie toelichting bij Afdeling 3. Digitalisering
Niet letterlijk opgenomen in het decreet, maar wel een aandachtspunt: Voor de subsidiëring van digitalisering zijn organisaties in de praktijk verplicht deel te nemen aan Europeana. Er is echter discussie binnen de erfgoedsector over de open-data-politiek van Europeana.

5. Memorie par. 4. Afstemming onroerend-erfgoeddecreet
De paragrafen over de afstemming tussen cultureel-erfgoeddecreet en onroerend-erfgoeddecreet laten nog te veel onduidelijk over het statuut en de bevoegdheden aangaande de archeologische en museumdepots. Deze onduidelijkheden kaderen in de problematiek van de interne staatshervorming.
Wat betreft de rol van de provincies zijn de bevoegdheden duidelijker omschreven. De grote lijnen van de regeling worden als positief ervaren.

6. Memorie par. 3. Laatste alinea. Duurzaamheid en maatschappelijke en culturele diversiteit
 Het begrip diversiteit wordt expliciet aangevuld met het begrip duurzaamheid en verbreed naar culturele en maatschappelijke diversiteit. Dat is positief.